چرا رتبه گوگل با فیلترشکن (VPN) عوض میشه؟

یه صحنه تکراری تو سئوی ایران. سایتو باز میکنی، کوئری خودتو میزنی، رتبه سرجاشه. فیلترشکنو روشن میکنی، همون کوئریو میزنی، سایتت انگار اصلا وجود نداره. بعد یه فرض غلط شکل میگیره که سایت مشکل کیفیت داره یا پنالتی خورده.

جواب رایجی که همه جا شنیدی اینه که چون آی پیت عوض شده. این جواب نصفه ست و همین نصفه بودنش باعث شده کلی وقت روی چیزی خرج بشه که اصلا مشکل نیست.

چند هفته گذاشتم روی همین سوال و رفتم سراغ خود سندا. چیزی که پیدا کردم اینه که سه تا مکانیزم جدا همزمان دارن کار میکنن و هر سه تاشون برای ایران ناقص یا معیوبن.

گوگل برای نمایش نتایج محلی، عمدتا رو داده هایی تکیه میکنه که از پروفایل کسب و کار میگیره. طبق صفحه رسمی گوگل درباره کشورهای پشتیبانی شده، به خاطر تحریمای اداره کنترل داراییای خارجی آمریکا، ایران جزو کشوراییه که این سرویس توش پشتیبانی نمیشه.

یعنی از همون اول، سه فاکتور اصلی رتبه بندی محلی گوگل که تو دنیا میشناسیمشون، یعنی نزدیکی جغرافیایی و ربط موضوعی و اعتبار کسب و کار، برای خیلی از کسب و کارای ایرانی به شکل کامل تشکیل نمیشه.

این خودش یه دلیل بزرگ برای رفتار عجیب گوگل با کوئریای محلی ایرانیه، کاملا مستقل از اینکه کاربر فیلترشکن داره یا نه. یعنی حتی اگه فیلترشکنو خاموش کنی، این محدودیت سرجاشه.

برای اینکه مکانیزم پشت این ماجرا حدس و گمان نباشه، رفتم سراغ خود پتنتای ثبت شده گوگل. دو تا از مرتبط تریناشون اینان.

اون ضعفی که خود پتنت بهش اشاره میکنه اینه: وقتی کاربر دنبال یه مکان دور از موقعیت واقعی خودشه، مثلا یه کاربر در لس آنجلس که دنبال اطلاعات برج ایفل میگرده، حدس زدن بر پایه آی پی میتونه کاملا گمراه کننده بشه. این دقیقا همون نوع خطاییه که تو تست خودمم دیدم.

این دو تا سند کنار هم دقیقا توضیح میدن چرا رفتار گوگل با فیلترشکن اینقدر نامنظمه. سیستم داره چند سیگنال ناهمخوانو با هم ترکیب میکنه: یه آی پی جدید از کشور دیگه، یه کوکی قدیمی که سابقه ایران داره، و یه سابقه جستجوی کاملا فارسی. نتیجه این ترکیب همیشه هم درست از آب درنمیاد.

اینجا یه سوتفاهم رایج وجود داره. خیلیا فکر میکنن گوگل فقط از روی آی پی موقعیتو تشخیص میده. اما طبق توضیح رسمی خود گوگل تو صفحه رضایت کوکی، محتوای غیر شخصی سازی شده بر اساس محتوای فعلی و فعالیت داخل همون نشست سرچ و موقعیت مکانیه.

محتوای شخصی سازی شده هم میتونه بر اساس فعالیت گذشته همون مرورگر باشه، مثل سرچای قبلی، حتی بدون اینکه به حساب گوگل لاگین باشی.

یعنی چند تا سیگنال، نه یکی

گوگل یه ترکیب از چند سیگنال میسازه: آی پی لحظه ای، کوکی و سابقه سرچ همون مرورگر، و در صورت لاگین بودن سابقه حساب. برای همینه که دو نفر با یه فیلترشکن کاملا یکسان ممکنه نتایج متفاوتی ببینن.

این نکته مهمه چون خیلیا وقتی نتیجه تستشون با نتیجه تست یه نفر دیگه فرق میکنه، فکر میکنن یکیشون داره اشتباه میگه. در حالی که هر دوتاشون درست دیدن، فقط ورودیای سیستم فرق داشته.

دنی سالیوان، مسئول وقت ارتباطات سرچ گوگل، دسامبر 2018 در جواب یه پژوهش از داک داک گو، تو یه رشته توییت از حساب رسمی سرچ لیزن نوشت که گوگل بر اساس پروفایل جمعیت شناختی کاربرا نتایجو شخصی سازی نمیکنه.

اما همونجا هم تایید کرد که تفاوت نتایج معمولا به خاطر موقعیت مکانی، زبان، پلتفرم و گاهی زمانه، نه شخصی سازی رفتاری عمیق.

نکته مهم اینه که خود سالیوان پیشنهاد داد کاربرا برای دیدن اثر شخصی سازی، یه سرچ تازه تو حالت ناشناس انجام بدن. اما این هیچ جا به معنای حذف تشخیص آی پی نیست. حالت ناشناس فقط جلوی ذخیره سابقه رو خود دستگاهو میگیره.

از طرف دیگه، دعوای حقوقی براون علیه گوگل که سال 2024 به توافق رسید، نشون داد گوگل حتی تو حالت ناشناس هم داده هایی از طریق ابزارای تبلیغاتی جمع آوری میکرده.

برای اینکه این فرضیه ها رو با چشم خودم ببینم، چند روز گذاشتم و با یه سرویس شناخته شده رو سرور روسیه، ده ها کوئری مختلف زدم. هم از نوع عمومی و اطلاعاتی، هم از نوع محلی با نیت شدیدا لوکال، تا الگوی رفتار گوگلو با یه نمونه کافی ببینم نه با یکی دو تا سرچ تصادفی.

کوئریای اطلاعاتی تقریبا دست نخورده موندن

برای کوئریای عمومی و اطلاعاتی، نتایج تقریبا همون بود، همون سایتای ایرانی بالا بودن. این نشون داد گوگل این نوع کوئریو یه کوئری جهانی در نظر گرفته نه یه کوئری لوکال، پس شخصی سازی جغرافیایی خیلی روش اثر نذاشته.

کوئریای محلی کاملا از هم پاشیدن

اما تو کوئریای لوکال با نیت شدیدا محلی، همراه اسم یه شهر ایرانی، الگو کاملا فرق میکرد. برای بخش قابل توجهی از این کوئریا، گوگل به جای هیچ کسب و کار واقعی تو اون شهر، یه کسب و کار مشابه در مسکو رو نشون میداد. کاملا بی ربط به شهر مورد نظر.

این دقیقا همون ضعفیه که خود پتنت گوگل بهش اعتراف کرده. وقتی هیچ داده محلی واقعی وجود نداره، سیستم به نزدیک ترین چیزی که تو دیتابیسش پیدا میکنه میره، حتی اگه کاملا نامربوط باشه.

اگه صاحب یه کسب و کار محلی تو ایرانی و با فیلترشکن رتبه اتو از دست میدی، این معنیش نیست که سایتت مشکل کیفیت داره. رتبه واقعی همونیه که کاربر ایرانی بدون فیلترشکن میبینه. اما چند تا کار مشخص هست که واقعا از دستت برمیاد.

1. داده ساختاریافته از نوع LocalBusiness رو درست پیاده کن. اسکیما با آدرس و شماره تماس و ساعت کاری دقیق، حتی بدون پروفایل کسب و کار، هویت جغرافیایی سایتتو مستقیم از خود کد صفحه به گوگل میفهمونه.
2. یکدستی اطلاعات تماس یا همون NAP رو تو پلتفرمای ایرانی حفظ کن. اسم و آدرس و شماره تماس باید تو هر پلتفرم معتبری که ثبت نامی، دقیقا با چیزی که رو سایت خودت نوشتی یکی باشه. ناهماهنگی همینجا باعث میشه گوگل مطمئن نباشه این چند تا صفحه به یه کسب و کار واحد اشاره میکنن.
3. لینک واقعی از منابع محلی بگیر. لینک از رسانه ها و انجمنای صنفی و سایتای معتبر ایرانی، سیگنال ربط جغرافیایی قوی تری میده تا هر تلاشی که فقط داخل سایت خودت انجام بدی.
4. عملکرد واقعیو از سرچ کنسول بگیر نه از چشم خودت. گوگل سرچ کنسول رتبه واقعی کاربر ایرانیو نشون میده، نه رتبه ای که تو با فیلترشکن میبینی. قبل از هر تصمیمی اول این عددو چک کن.
5. وقتتو صرف رتبه یکسان در همه دنیا نکن. ریشه ماجرا نبود پروفایل کسب و کار برای ایرانه. تمرکزو بذار رو چیزی که کاربر واقعیت میبینه.

اگه میخوای این جنس بررسیو رو سایت خودت انجام بدیم، تو صفحه مشاوره سئو نوشتم چطور کار میکنم.

سطح اطمینان چیزایی که اینجا گفتم یکسان نیست و بهتره از هم جداشون کنی.

• گفته رسمیصفحه پشتیبانی پروفایل کسب و کار و صفحه رضایت کوکی گوگل. قابل استناده ولی همیشه ناقصه.
• پتنتثبت شدن یعنی گوگل حق مالکیت اون ایده رو گرفته، نه اینکه حتما داره ازش استفاده میکنه. بیل اسلاوسکی همیشه رو همین تاکید میکرد.
• تست میدانیتست خودم رو یه سرور مشخص و یه بازه زمانی مشخص. نمونه کافی بود ولی نتیجه اش قانون کلی نیست.

حرف آخر

اونی که با فیلترشکن میبینی رتبه سایتت نیست. یه خروجیه از ترکیب چند سیگنال ناهمخوان که سیستم نتونسته درست جمعشون کنه. تصمیم گرفتن بر اساس اون عدد یعنی حل کردن مسئله ای که اصلا وجود نداره.

هرچی تو این مقاله گفتم از اینا دراومده. خودت برو ببین، به حرف من اکتفا نکن.

تحقیق بر پایه مستندات — شهرام رهبری